Kernmodel Onderwijsinformatie

Uit ROSA Wiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Inleiding

Efficiënte samenwerking draait om 'interoperabiliteit': het vermogen van organisaties in de onderwijsketen om met elkaar te communiceren en te interacteren. We onderscheiden daarbij technische interoperabiliteit ("Hoe knopen we systemen aan elkaar?") en semantische interoperabiliteit ("Hoe zorgen we ervoor dat partijen elkaar inhoudelijk begrijpen?").

Semantische en technische interoperabiliteit - het KOI als ankerplaat

Op technisch vlak wordt aan het interoperabiliteitsvraagstuk invulling gegeven door Edukoppeling, een voorgestelde transactiestandaard voor berichtuitwisseling in de onderwijsketen. Het Kernmodel Onderwijsinformatie (KOI) is gericht op semantische interoperabiliteit. Het KOI is het semantisch model van ROSA en beschrijft als zodanig de semantiek van de begrippen die aan de orde zijn in de verschillende ketenprocessen: de verschillende gegevenssoorten in de ketenprocessen zijn 1-op-1 gerelateerd aan KOI-begrippen. De laatste zijn tegelijkertijd ook gerelateerd aan begrippen afkomstig uit andere bronnen zoals (in de naaste toekomst) het DUO Gegevenswoordenboek. Het geheel van via het KOI aan elkaar gerelateerde semantische bronnen noemen we het semantisch landschap.

Het onderwijs kenmerkt zich door een opdeling van het onderwijsveld in verschillende autonome sectoren. Elk van deze sectoren gebruikt een eigen jargon. Ook veel processen kennen een eigen terminologie, soms sectorgebonden (denk aan digitaal aanmelden in het MBO), soms tussen sectoren (denk aan de uitwisseling van het onderwijskundig rapport van PO naar VO) en soms over sectoren heen (denk aan digitaal examineren). De oplossing die het KOI biedt is dan ook bewust niet vormgegeven als een afgedwongen standaardtaal die sector- en proceseigen terminologie moet vervangen. In plaats daarvan biedt het KOI een gemeenschappelijk beeld dat herkenbaar is voor alle partijen, een 'ankerplaat' die als een soort Esperanto kan dienen wanneer vanuit verschillende sectoren of verschillende processen wordt samengewerkt. Deze ankerplaat dient om onnodige variëteit in betekenissen te beperken (zie ook de afbeelding). In de afbeelding is ter illustratie een aantal voorbeeldprocessen opgenomen, maar er zijn uiteraard nog veel meer voorbeelden van dergelijke processen te noemen, zoals BRON PO, BRON VO + BVE, VSV (verzuim) en Studielink (aanmelden in het HO). De Methode KOI uit deze figuur is verder uitgewerkt in een separaat hoofdstuk.

Voorbeeld

De termen 'leerling', 'student' of 'deelnemer' zijn gangbaar in verschillende onderwijssectoren. Deze begrippen zijn contextgebonden. Binnen de context van verschillende onderwijssectoren betekenen ze hetzelfde: degene die onderwijs volgt. Door het generieke begrip 'onderwijsvolger' te relateren aan deze begrippen ontstaat er een gemeenschappelijk beeld, waardoor bijvoorbeeld voorzieningen uit de ene sector gerelateerd kunnen worden aan behoeften in een andere sector.

Binnen de afzonderlijke onderwijssectoren hoeft dus niet dezelfde taal gebruikt te worden. Het is het kernmodel onderwijsinformatie dat, ondanks de verschillen in terminologie, de verbinding tussen de sectoren ondersteunt en zo helpt sectoroverstijgende gegevensuitwisseling mogelijk te maken.

Het Kernmodel Onderwijsinformatie

Het doel van het KOI is inzicht te geven in de belangrijkste begrippen in het onderwijsdomein en hun samenhang. De toepassingsmogelijkheden van het KOI zijn daarmee ook breder dan de specificatie van gegevens en uitwisselformaten. Zo kan het KOI bijvoorbeeld ook gebruikt worden om, in het kader van Zeggenschap gegevensbronnen, te inventariseren welke gegevenssoorten vanuit welke bronnen beschikbaar (zouden moeten) zijn. Een model als het KOI is overigens per definitie niet 'af' - de werkelijkheid is continu aan verandering onderhevig, en nieuwe inzichten (zoals bijvoorbeeld rondom het concept 'instellingsidentiteit') kunnen in het KOI opgenomen worden. Ook een verdere verbreding van de scope van het KOI kan tot aanvullingen leiden.

Versie 1.0 van het KOI (mei 2014) was opgesteld op basis van streefbeelden en gegevenssets uit de verschillende SION-projecten, de (lopende) uitwerking van gegevensbronnen (zie Zeggenschap gegevensbronnen), tussenresultaten uit de werkgroep onderwijsidentiteit (IAA) en het registermodel van DUO.

Bij de huidige versie 1.1 van het KOI (april 2015, zie onderstaande figuur) is de relatering van het KOI aan drie domeinmodellen verder uitgediept:

  • Curriculum (het model van het Onderwijs Begrippenkader)
  • Onderwijsaanbod (OA)
  • Toetsen & examineren

Doelstelling is dat het KOI de belangrijkste concepten bevat die het onderwijs kenmerken, bezien vanuit zowel de onderwijsinhoudelijke als de administratieve ketenprocessen waar SION zich op richtte. Het model is zoals gezegd niet statisch of 'af', maar de objecten zijn wel zo gekozen dat het model niet te gedetailleerd is, zich met name richt op hoofdlijnen en daarmee betrekkelijk stabiel is.

InhoudDoelNiveauLeereenheidRegelingErkenningOnderwijsvormOnderwijsaanbodOnderwijslocatieOnderwijsinstellingOnderwijsorganisatieResultaatToetsRooster of planningOrganisatorische eenheidOnderwijsactiviteitMedewerkerOnderwijsvolgerOnderwijsafspraakZorg en begeleidingWettelijke vertegenwoordigerKernmodel onderwijsinformatie.png
Over deze afbeelding

In het model is een aantal groepen begrippen te vinden. Grofweg vinden we bovenin begrippen die te maken hebben met het leerproces; in het midden begrippen die te maken hebben met de onderwijsinstelling en het onderwijsaanbod; en onderin begrippen die te maken hebben met onderwijsvolger, deelname en resultaat. Elk van de begrippen wordt in de definitielijst gedefinieerd, toegelicht en voorzien van een (niet-uitputtende) lijst van voorbeelden. De relaties in het model geven een indruk van de samenhang tussen de verschillende begrippen, maar zijn niet definitief. Verschillende partijen kunnen andere belangrijke relaties zien tussen de kernbegrippen. Wanneer een relatie in bovenstaande figuur ontbreekt, wil dat dus niet zeggen dat deze relatie niet zou bestaan. Achter de hoofdlijnen van het KOI gaat nog een wereld van detail schuil. Deze wereld is het onderwerp van diverse gegevenssets, informatiemodellen en berichtspecificaties. Het KOI beoogt niet deze detailwereld, waarin sectorale en processpecifieke terminologie een belangrijke rol speelt, te standaardiseren. Het is wel belangrijk dat de samenhang tussen verschillende semantische bronnen (specificaties, modellen, gegevenswoordenboeken) vanuit semantiek ondersteund wordt en gerelateerd kan worden aan het KOI. De samenhang tussen de verschillende semantische bronnen in het onderwijs, inclusief het KOI dat de verbindende schakel tussen die bronnen vormt, wordt zichtbaar in het semantisch landschap. Het semantisch landschap is daarom een belangrijk onderdeel van de toepassing van het KOI bij het opstellen van modellen en specificaties. Het proces om vanuit het KOI en het bredere semantisch landschap te komen tot dergelijke specificaties is beschreven in de methode KOI.

KOI Ontwikkelagenda 2016

De KOI Ontwikkelagenda 2016 is hier te vinden. Deze toelichting bij de KOI Ontwikkelagenda geeft tekst en uitleg over bedoeling, inhoud en aanpak van de onwikkelagenda.

Definities uit KOI

 DefinitieToelichting
Doel (KOI)Een doel is hetgeen waartoe men leert.Een leereenheid kan één of meerdere doelen hebben. Om deze waar te maken is inhoud nodig op een zeker niveau. Er zijn verschillende soorten doelen. In de beschrijving van een doel moet duidelijk worden of het om het verwerven van kennis, een vaardigheid of een attitude gaat
ErkenningDe toestemming aan een Onderwijsinstelling (KOI)/Onderwijsinstelling om Onderwijsaanbod volgens een bepaalde Regeling te gevenToestemming kan bijvoorbeeld gegeven worden door een vereniging zijn (bijvoorbeeld Montesori), maar ook een overheidsinstelling (DUO, Inspectie) of het Bevoegd gezag van een instelling zelf. De Criteria moeten zijn vastgelegd in een Regelement (bijvoorbeeld statuten, een wet, schoolvisie)
InhoudEen inhoud is wat er geleerd moet worden.De inhoud van een leereenheid kan variëren in omvang en detaillering. Het kan een bijdrage leveren aan meerdere doelen en zich uitstrekken over meerdere niveaus
LeereenheidEen leereenheid is een verzameling van Inhoud/inhouden van bepaalde Niveau/niveaus die leiden tot één of meer gespecialiseerde Doel (KOI)/doelenLeereenheden zijn gericht op de verwezenlijking van welomschreven doelstellingen op een bepaald niveau.
MedewerkerEen natuurlijk persoon die betaald of vrijwillig werkzaam is bij of voor een Onderwijsorganisatie.Vaak zijn dit bevoegde personen die in dienst zijn van een Onderwijsorganisatie. In sommige gevallen is de medewerker in dienst van een andere onderwijsorganisatie dan de onderwijsorganisatie waar hij of zij als medewerker staat aangemerkt, bijvoorbeeld gastdocent. Medewerkers voeren werkzaamheden uit vanuit één of meer bepaalde Rollen.
NiveauEen niveau is een hoogte aanduiding binnen een bepaald kwalificatie raamwerkEr is niet een eenduidige liniaal waarlangs het niveau van een leereenheid kan worden uitgedrukt in een getal. Daarom wordt dat uitgedrukt in het soort onderwijs en indien meer nauwkeurigheid gewenst is aangevuld met leerjaren of andere tussengelegen meetmomenten
OnderwijsaanbodDe Leereenheid/Leereenheden waarvan is Erkenning/Erkend dat de Onderwijsinstelling (KOI)/Onderwijsinstelling die in één of meer bepaalde Onderwijsvorm/Onderwijsvormen op (een) bepaalde Onderwijslocatie/Onderwijslocatie(s) mag aanbieden.Onderwijsaanbod leidt tot Onderwijsactiviteit/Onderwijsactiviteiten
OnderwijsactiviteitEen Onderwijsactiviteit is het overbrengen en evalueren van kennis, vaardigheden en attitudes met vooraf vastgelegde doelen.instructie, toetsafname, oefening
OnderwijsafspraakEen afspraak tussen een Onderwijsinstelling (KOI)/Onderwijsinstelling en een Onderwijsvolger (KOI)/Onderwijsvolger of diens Wettelijk vertegenwoordiger/Wettelijk Vertegenwoordiger voor het volgen van onderwijsDe instelling verzorgt onderwijs, zorg en begeleiding opdat een onderwijsvolger een (verzameling van) Onderwijsactiviteit/onderwijsactiviteit(en) afsluit met een optimaal resultaat. Het enkel doen van examen valt hier ook onder
Onderwijsinstelling (KOI)Een Onderwijsinstelling is een Onderwijsorganisatie die door een Bevoegd gezag is ingesteld voor het verzorgen van onderwijs
OnderwijslocatieDe plek waar Onderwijsactiviteit/Onderwijsactiviteiten plaatsvindenDit kan een adres zijn, maar niet perse.
OnderwijsorganisatieEen door een rechtspersoon aangestuurde groep personen die onderwijs gerelateerde zaken uitvoeren.Dit zijn alle publieke en private organisaties die onderwijsgerelateerde taken uitvoeren.
Onderwijsvolger (KOI)Een Onderwijsvolger is een Mens die een opleiding volgt, heeft gevolgd of gaat volgen of opgaat of is opgegaan voor een toets.Hieronder vallen o.a. ingezetenen, niet-ingezetenen en asielzoekers.
OnderwijsvormDe manier waarop het Onderwijsaanbod is ingericht.Onderwijsvorm omvat denominatie, onderwijsmethode en in het algemeen de wijze waarop Leereenheid/leereenheden in het onderwijs worden gegeven. Er kunnen combinaties van onderwijsvormen voorkomen.
Organisatorische eenheidEen organisatorische eenheid is een groep mensen die een gezamenljk doel nastreeft
RegelingEen Regeling is een formele grondslag voor het toekennen van een Erkenning.Het kan voorkomen dat een set aan regelingen ten grondslag ligt aan een leereenheid en/of opleidingseenheid. (Een voorbeeld van een set aan regelingen is wetten en regelgeving voor het VMBO en voor het S(V)O)
ResultaatVastgelegde waarneming van een afgenomen onderwijsactiviteit.Niet beperkt tot genormeerde resultaten
Rooster of planningVerzameling aan een periode toegewezen Onderwijsactiviteit/OnderwijsactiviteitenDit kan een individueel rooster zijn, of een overall planning. Afhankelijk van de bij de Onderwijsactiviteit betrokken eenheden, zoals Personen en andere Resources kan dit verschillende views opleveren.
Toets (KOI)Een Toets is afgestemd op een Leereenheid, en kan, wanneer het wordt ingezet bij een Onderwijsactiviteit, gebruikt worden als instrument voor het meten van bepaalde verworvenheden.Een leereenheid omvat de inhoud van een toets en een beoogd te meten doel (verwerven van kennis, vaardigheid en/of doel). De toets is bedoeld voor bepaalde onderwijsvolgers binnen een bepaald spectrum van niveaus. Het resultaat zegt iets over het gemeten niveau in relatie tot de behandelde inhouden en het beoogde doel.
Wettelijk vertegenwoordigerEen Wettelijk Vertegenwoordiger is een Natuurlijk Persoon met het wettelijk gezag over een Onderwijsvolger (KOI)/OnderwijsvolgerDe betrokkenheid van de WV hangt af van de veronderstelde handelingsbekwaamheid.
Zorg en begeleiding (KOI)De activiteiten buiten de reguliere overdracht van kennis enzovoorts gericht op de motivatie en het welzijn van de Onderwijsvolger (KOI)/Onderwijsvolger.Zonder aandacht voor lichamelijk, sociaal en psychologische gesteldheid van de onderwijsvolgers kunnen ze onderpresteren of voortijdig schoolverlaten

Zie ook